Wednesday, 26 August 2020

ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಕೃಷ್ಣ ರಹಸ್ಯ - ಆಳವಾದ ವೇದೋಕ್ತ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ

ಮಾನವನೆಂಬ ಕೃಷ್ಣರಹಸ್ಯದಲ್ಲಿ - ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯವೆಂಬ ಎರಡನೆಯ ರೂಪ


ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಕೃಷ್ಣನ ಅವಸ್ಥಾ-ಭೇದದಿಂದ ಒಟ್ಟು ಮೂರು ರೂಪಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂರು ರೂಪಗಳೂ ಮಾನುಷ, ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಹಾಗೂ ಸತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹೃತವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಾನುಷದಿಂದ ಜೀವಸ್ವರೂಪವು ಅಭಿಪ್ರೇತವು. ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯದಿಂದ ಈಶ್ವರಸ್ವರೂಪವು ಅಭಿಪ್ರೇತವು ಹಾಗೂ ಸತ್ಯದಿಂದ ಶುದ್ಧಾವ್ಯಯವು ಅಭಿಪ್ರೇತವು. ಅವ್ಯಯವು ವ್ಯಾಪಕ ತತ್ವವಾದ್ದರಿಂದ ಮೂರೂ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯದ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಹೆಸರು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಸತ್ಯಾವ್ಯವ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಶುದ್ಧಾವ್ಯಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈಶ್ವರಾವ್ಯಯವನ್ನು ಪರಮಾವ್ಯಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜೀವಾವ್ಯಯವನ್ನು ಅಪರಾವ್ಯಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂರೂ ಅವ್ಯಯಗಳಿಂದ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ’ವಿಶುದ್ಧ ಅವ್ಯಯ’ದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಈಗ ಕ್ರಮ ಪ್ರಾಪ್ತ ’ಪರಮಾವ್ಯಯ’ದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಿದ್ದೇವೆ.


ಕ್ಷರ (ಆತ್ಮಕ್ಷರ), ಅಕ್ಷರ ಎಂಬೆಸರಿನ ಪರಾ, ಅಪರಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಅವಿನಾಭೂತ ವಿಕಾರ, ಯಜ್ಞಾದಿಕ್ಷರಸಮಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಹಿತ ಯಾವ ಪುರುಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಇದೆಯೋ, ಅದೇ ’ವಿಶುದ್ಧ’ ಅವ್ಯಯ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ’ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣ-ರಹಸ್ಯ’ದಲ್ಲಿಇದೇ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸೃಷ್ಟ, ಪ್ರವಿಷ್ಟ, ಪ್ರವಿವಿಕ್ತ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳಿವೆ. ಮಹಾಮಾಯಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೆಯೋ-ಅದು ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮಹಾಮಾಯಾಪುರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪರಿಚ್ಛೇದದಲ್ಲಿ (limit) ಬರುವ ಕಾರಣ ಅದು ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಮಹಾಮಾಯೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದಿರುವ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೆಯೋ-ಅದು ಪ್ರವಿವಿಕ್ತ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವಮ್- ಎಂಬನುಸಾರ ಬ್ರಹ್ಮದ ಎಷ್ಟು ಅಂಶವು ಜಗತ್-ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ-ಅದನ್ನು ’ಸೃಷ್ಟ-ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮವು (ರಸ-ಬಲಸಮಷ್ಟಿಸ್ವರೂಪ) ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರವಿವಿಕ್ತ, ಪ್ರವಿಷ್ಟ, ಸೃಷ್ಟ - ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಿವಿಕ್ತವನ್ನು ವಿಶ್ವಾತೀತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಾತೀತ ವಾಙ್ಮನಸಾತೀತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾನಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಿಷ್ಟವನ್ನು ವಿಶ್ವಚರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಸೃಷ್ಟವನ್ನು ವಿಶ್ವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಿಶ್ವಚರವು ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವು ವಿಶ್ವಚರದ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವಚರದ ಹೊರತು ವಿಶ್ವವು ಇರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವದ ಹೊರತು ವಿಶ್ವಚರವು ಇರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮಾ ಶಬ್ದವು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಶರೀರದ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮವು ಶರೀರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದುವೇಳೆ ಸ್ಥೂಲ-ಶರೀರವಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಶರೀರವಿದೆ, ಒಂದುವೇಳೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಶರೀರವಿಲ್ಲವೆಂದರೆ ಕಾರಣ-ಶರೀರವಿದೆ. ಎಂತಹಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಆತ್ಮವು ಶರೀರದೊಂದಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಕಾರಣ-ಶರೀರವಿದ್ದರೆ ಆತ್ಮಾವಿದೆ, ಆತ್ಮವಿಲ್ಲದಿರೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೆ. ಆತ್ಮವೆಂಬುದು ಷೋಡಶೀಯ ಹೆಸರು. ಅವ್ಯಯಾಕ್ಷರ-ಕ್ಷರಸಮಷ್ಟಿಯ ಹೆಸರೇ ಆತ್ಮಾ. ಈ ಆತ್ಮ-ಸ್ವರೂಪವು ಮಾಯೆಯು ಆವರಿಸಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವು ಮಾಯೆಯದ್ದು. ಯಾವ ದಿನ ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಪರಿಚ್ಛೇದವು ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆಯೋ ಆ ದಿನ ಷೋಡಶೀತನವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ, ೧೬ ಕಲೆಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ’ನಿಷ್ಕಲತ್ವ’-’ಸಂಪತ್ತಿ’ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಳಬೇಕಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ’ಆತ್ಮ’ವು ಶರೀರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶರೀರವು ಆತ್ಮವಿರದೆ ಇರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡೂ ಅವಿನಾಭೂತವು. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ’ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಶರೀರವನ್ನು ’ಸೃಷ್ಟಬ್ರಹ್ಮ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮವು ಚೇತನವಾಗಿದೆ, ವಿಶ್ವವು ಜಡವಾಗಿದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತದಲ್ಲಿ ನಾವು ವಿಶ್ವದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಉಳಿಯುವುದು - ಆತ್ಮಾ. ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವು - ಪದೇ ತ್ವರ್ವಾಚೀನೇ ಪತತಿ ನ ಮನಃ ಕಸ್ಯ ನ ವಚಃ ಎಂಬನುಸಾರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗುವ ಕಾರಣ ಈ ’ಪ್ರವಿಷ್ಟ-ಬ್ರಹ್ಮ’ದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ’ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಾವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಬಹುದೋ, ಅವನ್ನು ’ಶುಕ್ಲ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ "ಇದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ" ಎಂಬ ಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಚರ್ಮ ಚಕ್ಷುಗಳಿಂದ ಕಾಣಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ’ಕೃಷ್ಣ’ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಪನದ ಯಾವ ಅವಿಷಯವಿದೆಯೋ, ಯಾವುದು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಪ್ರತೀತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದಕ್ಕಾಗಿ "ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಕಪ್ಪು, ಕತ್ತಲೆಯೇ ಕತ್ತಲೆ" ಎಂಬಂತಹಾ ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕಾಣದ ಕಾರಣ, ಇದನ್ನು ನಾವು ’ಕೃಷ್ಣ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ತಯಾರಿರುತ್ತೇವೆ. ೨೪ ಘಂಟೆ ತಿನ್ನುತ್ತಾ-ಕುಡಿಯುತ್ತಾ, ಕೂರುತ್ತಾ-ಏಳುತ್ತಾ, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿರಲು ’ಅಹಮ್’ ಎಂಬ ತನ್ನತನದ ಪ್ರತೀತಿ ಆಗದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ’ನಾನು’ ಎಂಬುದರ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ, ಈ ರೀತಿ ಎಂದೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನಿದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ನಡೆಯುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಬರುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಓದುತ್ತೇನೆ, ಈ ರೀತಿ ನನ್ನನ್ನು ’ನಾನು’ ದೊಡ್ಡವನೆಂದೇ ತಿಳಿದು ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಸೋಜಿಗವೆಂದರೆ ಈ ’ನಾನು’ ಎಂಬುದು ಎಂತಹಾ ವಸ್ತು ಎಂಬುದೇ ನನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬಹಳ ಸಾವಧಾನರೆಂದು ತಿಳಿದು ಯಾವ ’ನಾನು’ ಎಂಬ ಪದವಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ’ನಾನು’ ಅತ್ತಿತ್ತ ಅಲೆದಾಡುತ್ತೇನೋ, ಆ ಸಮಯ ನನಗೆ ಈ ’ನಾನು’ ನಿಜವಾಗಿ ಏನೆಂಬ ಕೊಂಚ ಅರಿವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ? ಹಾಗೂ ’ನಾನು’ ಎಲ್ಲಿಂದ ಧರೆಗಿಳಿದೆನು, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇರುವೆ  ಹಾಗೂ ಕೊನೆಗೆಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೆನು? ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ವೇದ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

"ನ ವಿ ಜಾನಾಮಿ ಯದಿ ವೇದಮಸ್ಮಿ ನಿಣ್ಯಃ ಸನ್ನದ್ಧೋ ಮನಸಾ ಚರಾಮಿ |

ಯದಾ ಮಾಗನ್ ಪ್ರಥಮಜಾ ಋತಸ್ಯ ಆದಿದ್ ವಾಚೋ ಅಶ್ನುವೇ ಭಾಗಮಸ್ಯಾಃ" || ಋ. ೧|೧೬೪|೩೭ 

ಜೀವಾತ್ಮನ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಇಂತಿರುವಾಗ, ಶರೀರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ’ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮ’ದ ಕಥೆಯೇ ಇಷ್ಟು ಎಂದಾದಮೇಲೆ, ಆ ಮಹಾವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ಈಶ್ವರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೂ ಏನು? ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರವಿಷ್ಟವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ ಚರ್ಮಚಕ್ಷುವಿಗೆ ಅಗ್ರಾಹ್ಯವು, ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಇದನ್ನು ’ಅಭಾಸ್ಯಮಾನತ್ವೇನ’ ಕೃಷ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ತಯಾರಿದ್ದೇವೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಯಾವ ಕೃಷ್ಣವಿದೆಯೋ-ಅದೇ ಸತ್ಯ, ಈಶ್ವರ, ಜೀವ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಾತಿರಿಕ್ತ (ವಿಶ್ವಾತಿರಿಕ್ತ) ಯಾವ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೆಯೋ-ಕೃಷ್ಣವಿದೆಯೋ-ಅದು ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಾಮಾಯಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮವಿದೆಯೋ, ಅದೇ ’ಪ್ರವಿಷ್ಟ’ ಬ್ರಹ್ಮ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಕೇವಲ ಮಹಮಾಯೆಯಿಂದ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನ ಕ್ಷರಾಕ್ಷರಪ್ರಕೃತಿವಿಶಿಷ್ಟ ಯಾವ ಅವ್ಯಯ ’ಬ್ರಹ್ಮ’ವಿದೆಯೋ, ಅದೇ ’ಸತ್ಯ-ಕೃಷ್ಣ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈಗ ಕೇವಲ ಮಾಯೆಯಾವರಣ ಮಾತ್ರವೆನ್ನಿಸಿದೆ, ಇಂತಹಾ ಅವಸ್ಥೆಯ ಯಾವ ಶುದ್ಧ ಷೋಡಶೀ ಆತ್ಮವಿದೆಯೋ, ಅದೇ ’ಸತ್ಯ-ಕೃಷ್ಣ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ವಿಶ್ವರಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ’ವಿಶುದ್ಧಾವ್ಯಯ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಇದೇ ವಿಶುದ್ಧಾವ್ಯಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.

 

ಯಾವ ಷೋಡಶೀ ಆತ್ಮದ ಪುರುಷ-ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿವೇಚಿಸಿದ್ದೇವೆಯೋ ಅದು ’ಅವ್ಯಯ-ಅಕ್ಷರ-ಕ್ಷರ’ ಸಮಷ್ಟಿಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆನಂದಾದಿ ಪಂಚ ಕಲೆಗಳು ’ಅವ್ಯಯ’ದ್ದಾಗಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಆದಿ ಪಂಚ ಕಲೆಗಳು ’ಅಕ್ಷರ’ದ್ದಾಗಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ-ವಿಷ್ಣು ಆದಿ ಪಂಚ ಕಲೆಗಳು ಕ್ಷರ-(ಆತ್ಮಕ್ಷರ)ದ್ದಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ೧೬ನೇ ಕಲೆಯು ಪರಾತ್ಪರದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ ಪಂಚಕಲ ಅವ್ಯಯ, ಪಂಚಕಲ ಅಕ್ಷರ, ಪಂಚಕಲ ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಪರಾತ್ಪರ - ಒಟ್ಟು ೧೬ ಕಲೆಗಳ ಸಮಷ್ಟಿಯ ಹೆಸರೇ ಆತ್ಮಾ. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೬ ಕಲೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ’ಷೋಡಶೀ ಪುರುಷ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಷೋಡಶೀ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಮಹಾಪರ್ವತದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ’ಷೋಡಶೀ’ ಇದೆ, ಒಂದು ಎಳ್ಳಿನಲ್ಲೂ ಇದೇ ಷೋಡಶೀ ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ - ಷೋಡಶಕಲಂ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮ್ ಎಂದು ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ೧೩|||೧೩ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ೧೬ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ಕಲಾಯುಕ್ತ ಅಕ್ಷರ-ಕ್ಷರಗಳು ಆ ಪಂಚಕಲ ಅವ್ಯಯದ ಪರಾ ಮತ್ತು ಅಪರಾ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿವೆ. ಅಸಲಿಗೆ ಅದರ ಎರಡು ಪ್ರಕೃತಿಗಳಲ್ಲ - ಒಂದೇ ಪ್ರಕೃತಿ, ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು ಅಮೃತವಾಗಿದ್ದರೆ ಇನ್ನರ್ಧ ಭಾಗವು ಮರ್ತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗವು ಹೇಗಿರುವುದೆಂದರೆ, ಅದೆಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಬದಲಾಗದ ಭಾಗವನ್ನು ಅಕ್ಷರವತ್ (ಕ್ಷರವಲ್ಲದ ಕಾರಣ) ಅಕ್ಷರ ಎಂದಿತು. ಇನ್ನರ್ಧ ಭಾಗವು ಸದಾ ವಿಕುರ್ವದ್‌ರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಸದಾ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಕ್ಷರತ್ವಾತ್ ’ಕ್ಷರ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮರ್ತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿ ಒಂದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಮರ್ತ್ಯ-ಅಮೃತ ಭೇದದಿಂದ ಕ್ಷರ, ಅಕ್ಷರ - ಎಂಬೆರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷರವು ಅವಿನಾಶೀ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ’ಪರಾಪ್ರಕೃತಿ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ’ಕ್ಷರ’ವನ್ನು ಅಪರಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಮರ್ತ್ಯಾಮೃತ ಭಾಗದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

"ಅರ್ದ್ಧಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇರಾತ್ಮನೋ ಮರ್ತ್ಯಮಾಸೀದರ್ದ್ಧಮಮೃತಮ್"-ಇತಿ || ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ೧೦||| 

ಹೇಗೆ ಅವ್ಯಯ-ಪುರುಷನ ಆನಂದ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಮನ, ಪ್ರಾಣ, ವಾಕ್ ಎಂಬ ಪಂಚ ಕಲೆಗಳಿವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವ್ಯಯಪುರುಷನ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ - ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮ ಎಂಬ ಪಂಚಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಮರ್ತ್ಯಾಮೃತ ಭೇದದಿಂದ ಅಕ್ಷರ, ಕ್ಷರ ಎಂಬೆರಡು ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೂ ಎರಡೆರಡು ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಷರದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ಅಮೃತವಾದರೆ, ಕ್ಷರದ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳು ಮರ್ತ್ಯವು. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರದ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿ-ಸೋಮಗಳೆಂಬ ಐದು ನಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕ್ಷರದ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ಐದು ಅನಿತ್ಯಗಳು. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ಈ ಮೂರೂ ಹೃದ್ಯಗಳು - ಅಂದರೆ ಮೂರೂ ಕೂಡ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವವು ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಈ ಮಹಾವಿಶಾಲ ವಿಶ್ವವೇನಿದೆಯೋ, ಅದು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮಮಯವಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿ-ಸೋಮವೇ ವಿಶ್ವವಾಗಿದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಇಂದ್ರದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಹೃದ್ಯವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅಗ್ನೀಷೋಮಾತ್ಮಕಂ ಜಗತ್- ಎಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಪ್ರಕೃತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹೇಳಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಗ್ನಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಿಕ್ಕಿದೆ.

 

ಅಗ್ನಿಯು ಅತಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿಯು ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಹೇಳಿ? ಎಲ್ಲರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ. ತಾಪವುಳ್ಳ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅದನ್ನೇ ಅಗ್ನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ - ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು. ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತಾಪವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ರಶ್ಮಿಗಳು ಹೊಮ್ಮುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದೋ, ಅದನ್ನು ವೇದವು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

ಅಗ್ನಿಂ ತಂ ಮನ್ಯೇ ಯೋ ವಸುರಸ್ತಂ ಯಂ ಯಾನ್ತಿ ಧೇನವಃ |

ಅಸ್ತಮರ್ವನ್ತ ಆಶವೋಽಸ್ತಂ ನಿತ್ಯಾಸೋ ವಾಜಿನ ಇಷಂ ಸ್ತೋತೃಭ್ಯ ಆ ಭರ" || ಋ.ಮಂ ೫||

ಆದರೆ ನಿಮಗೆ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಅದೇನೆಂದರೆ ನೀವು ಯಾವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತೀರೋ, ವೈಧಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಗೌಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನೂ ಯಾವುದನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೋ, ವೇದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ವೇದದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ತಾಪವಲ್ಲ, ರೂಪವಿಲ್ಲ, ಉರಿಶಾಖದ ಧರ್ಮವೇ ಇಲ್ಲದ್ದು! ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ ಪುರೋಹಿತಮ್ (ಋ. ೧||೧) ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಎಂದರೆ ಅದೇ ನೀರೂಪ ನಿತ್ಯಾಗ್ನಿಯು ಅಭಿಪ್ರೇತವು. ಎಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಲೌಕಿಕಾಗ್ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಿದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಿಶೇಷಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ -

ಅಗ್ನಿಂ ತಂ ಮನ್ಯೇ ವಸುರಸ್ತಂ ಯಂ ಯನ್ತಿ ಧೇನವಃ

ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಂ ಯಂ ಯನ್ತಿ ಧೇನವಃ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ಧೇನುಗಳು (ಕಿರಣಗಳು) ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೋ, ಅದನ್ನು ನಾನು ಅಗ್ನಿ ಎನ್ನುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಆ ನಿತ್ಯಾಗ್ನಿಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಶುದ್ಧ ಅಗ್ನಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ -

ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ ಪುರೋಹಿತಮ್ - ಇತ್ಯಾದಿ | 

ನಾವು ಪಂಚಕಲ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ನಿ ಇದೆ ಎಂದಿದ್ದೇವೆ ಹಾಗೂ ಪಂಚಕಲ ಕ್ಷರದಲ್ಲಿಯೂ ಅಗ್ನಿ ಇದೆ. ಇವೆರಡೂ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿತೇನಿಧೇಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವ್ಯವಹೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಚಿತೇನಿಧೇಯ ಅಗ್ನಿ ಇದೆಯೋ, ಅದು ಅಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ’ಅಮೃತಾಗ್ನಿ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯು ಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯಾಗುವ ಕಾರಣ ’ಮರ್ತ್ಯಾಗ್ನಿ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀವು ಎಷ್ಟು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತೀರೋ - ಅವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಚಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಆಗಿರುವವು ಎಂದು ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು. ಹೇಗೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾ ಮನೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ಅಗ್ನಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ, ಜೋಡಣೆಯಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥಗಳೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಪ್ರಪಂಚವೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯೇ ವಿಶ್ವವಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯು ಅವ್ಯಯಾಕ್ಷರ-ಕ್ಷರದ್ದಲ್ಲ, ಹೇಳಿ? ಈ ಕ್ಷರವಂತೂ ಆತ್ಮವಾಗಿರುವಾಗ, ಅದು ಹೇಗೆ ತಾನು ವಿಶ್ವವಾದೀತು, ಹೇಳಿ? ಆದರೆ, ಈ ಕ್ಷರಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ವಿಕಾರಕ್ಷರಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಕಾರಗಳ ಪಂಚೀಕರಣದಿಂದ ಯಜ್ಞಕ್ಷರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಯಜ್ಞಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅನ್ನಾದ ಅಗ್ನಿ ಇದೆಯೋ - ಯಾವುದನ್ನು ನಾವು ಕ್ಷರ-ಅಗ್ನಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೋ - ಅದರಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಷರಾಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಕ್ಷರಾಗ್ನಿಗಳು ಅವಿನಾಭೂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಾವು ಇದರನ್ನು ಕ್ಷರ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ವ್ಯವಹೃತಗೊಳಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಾವು ಏನನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆಯೋ - ಅವೆಲ್ಲವೂ ಇದೇ ಅಗ್ನಿಯಿಂದಾಗಿವೆ, ಹಾಗಾಗಿ - ಯತ್ ಚ ಕಿಞ್ಚಿದ್ ದಾರ್ಷ್ಟಿವಿಷಯಿಕಂ ಅಗ್ನಿಕರ್ಮೈವಂ ತತ್ (ಯಾಸ್ಕ ನಿ೦ ದೈ೦ ಕಾಂಡ ೭||೩) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ - ಒಂದು ಕುರಿಮರಿಯು ಇದೇ ಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯ ಕಿಡಿಗಳಿಂದ ಒಂದಡಿಯಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇದೇ ಕ್ಷರ-ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ಷರ-ಅಗ್ನಿಯು ಅಮೃತಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಲಂಬಿಸಿದೆ. ಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ತಾಪವಿಲ್ಲ. ತಾಪವಿದೆ - ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ - ಇದನ್ನು ಅನುಪದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಿದ್ದೇವೆ. ಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಇತರೆ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಭೂತಾಗ್ನಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಗ್ನಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ದೇವತಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ದೇವಾಗ್ನಿಯೆಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ದೇವತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಭೂತವಿರುವುಲ್ಲ. ಮ್ಯಾಟರ್‌ನ ಸತ್ತೆಯು ಫೋರ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಭರವಾಗಿದೆ. ಕ್ಷರದ ಸತ್ತೆಯು ಅಕ್ಷರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಭರವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಷರವು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷರ-ಸಮೂಹಗಳನ್ನು  ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕೂಟಸ್ಥ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರು ಯಾವುದನ್ನು ಅಗ್ನಿಯೆಂದು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ-ಅದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಅಗ್ನಿಗಳ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ಅಮೃತಾಗ್ನಿ ಒಂದು. ನಿತ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯಿಂದ ವ್ಯವಹೃತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ಷರಾಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದು ಪಿಂಡಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪೃಥಿವಿಯ ಗೋಳವು ಏನದು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಿಬಿಡಿ. ಪೃಥಿವಿಯ ಗೋಳವು ಚಿತ್ಯ-ಅಗ್ನಿಯ, ಕ್ಷರ-ಅಗ್ನಿಯ, ಮರ್ತ್ಯ-ಅಗ್ನಿಯ ಗೋಳವಾಗಿದೆ. ಪೃಥಿವಿಯು ಅಗ್ನಿಯ ಗೋಳವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿರ್ಭೂಸ್ಥಾನಃ (ಯಾಸ್ಕ ನಿ೦ ದೈ೦ ಕಾಂಡ ೭|೫) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.


 

ಈ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು ಪಿಂಡದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಹಳ ದೂರದವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ೨೧ ಸ್ತೋಮದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಮಂಡಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸಾಮ-ಮಂಡಲ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಚಿತ್ಯ‌ಅಗ್ನಿ-ಪಿಂಡದವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಿಂಡದವರೆಗೆ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುವಂತಹದ್ದನ್ನೇ ಪಿಂಡವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತೇನಿಧೇಯದಂತೆ ತಾಪವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ತಾಪಧರ್ಮವು ಇವೆರಡೂ ಅಗ್ನಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಅದನ್ನೇ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷರಾಗ್ನಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೂ, ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು ಪೃಥಿವಿಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯದಿಂದಲೂ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದಲೂ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ ಪಾರ್ಥಿವ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು ಘನಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಗುವ ಕಾರಣ ಅಗ್ನಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ಅಗ್ನಿಯು ತರಲಾವಸ್ಥೆ ಯುಕ್ತವಾಗುವ ಕಾರಣ ’ಅಗ್ನಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡದೆ ವಾಯು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ದಿವ್ಯಾಗ್ನಿಯು ವಿರಲಾವಸ್ಥಾ ಯುಕ್ತವಾಗುವ ಕಾರಣ ಆದಿತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

 

ಪೃಥಿವೀ - ಪಾರ್ಥಿವಾಗ್ನಿ / ಅಮೃತಾಗ್ನಿ - ಘನಾವಸ್ಥೆ - ಅಗ್ನಿ

ಅಂತರಿಕ್ಷ - ಅಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ಅಗ್ನಿ - ತರಲಾವಸ್ಥೆ - ವಾಯು

ದ್ಯೌಃ - ದಿವ್ಯಾಗ್ನಿ - ವಿರಲಾವಸ್ಥೆ - ಆದಿತ್ಯ

 

ಈ ರೀತಿ ಆ ಒಂದೇ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು ಪೃಥಿವೀ-ಅಂತರಿಕ್ಷ-ದ್ಯೌ ಎಂಬ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಘನ-ತರಲ-ವಿರಲ ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತವಾಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರೂ ಒಂದೇ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿವೆ. ಪೃಥಿವೀಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಅಗ್ನಿ. ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ವಾಯು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಮೃತಾಗ್ನಿ. ಈ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವು ಇಂದ್ರನದ್ದೂ ಇರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದ್ರ (ಮರುತ್ವಾನ್ ಇಂದ್ರ)ನನ್ನೂ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದ್ಯುಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಸೂರ್ಯ (ಆದಿತ್ಯ). ಯಾಸ್ಕರ ನಿರುಕ್ತ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ - ಅಗ್ನಿರ್ಭೂಸ್ಥಾನೋ ವಾಯುರ್ವೇನ್ದ್ರೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಥಾನಃ ಸೂರ್ಯ್ಯೋ ದ್ಯುಸ್ಥಾನ-ಇತಿ (ಯಾಸ್ಕ ನಿ೦ ದೈ೦ ಕಾಂಡ ೭|೫).

 

ಪೃಥಿವಿಯೊಂದು ವಿಶ್ವ, ಅಂತರಿಕ್ಷವೊಂದು ವಿಶ್ವ ಹಾಗೂ ದ್ಯುಲೋಕವೊಂದು ವಿಶ್ವ. ಮೂರೂ ವಿಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ - ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯಗಳೆಂಬ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿದೆ. ಪ್ರಾಣದ ಹೊರತು ಭೂತಗಳಿರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳಿದ್ದೆವು. ಮೂರೂ ವಿಶ್ವಗಳು ಭೂತಮಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮೂರಕ್ಕೂ ಮೂರು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಆದಿತ್ಯ ಈ ಮೂರೂ ಪ್ರಾಣಸ್ವರೂಪಗಳೇ ಹೊರತು ನೀರೂಪಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನದಲ್ಲಿರಲಿ. ಹೇಗೆ ನೀವು ತಿಳಿದಿದ್ದ ಬೆಂಕಿಗಿಂತ ಈ ಪೃಥಿವೀಲೋಕಾಧಿಷ್ಠಾತಾ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು ಭಿನ್ನವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕಾರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾವುದನ್ನು ವಾಯು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವಿರೋ ಅದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೇ ವಾಯು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯಗಳಿವೆ. ಸುಳಿಸುಳಿದು ಚಲಿಸುವ ಗಾಳಿಯನ್ನೇ ವಾಯುವೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವಿರಾದರೆ, ಅದು ಕ್ಷರ-ವಾಯು / ಭೂತ-ವಾಯು ಎಂಬುದನ್ನೂ ತಿಳಿದುಬಿಡಿ. ಇದರ ಯಾವ ಆಲಂಬನವು ಅಕ್ಷರಸ್ವರೂಪೀ ಅಮೃತ-ವಾಯುವಿದೆಯೋ, ಅದೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃತ್ವದಿಂದ ವಿವಕ್ಷಿತವು. ನೀವು ಜನಜನಿತವಾದ ಸೂರ್ಯವೆಂಬ ಉರಿಯುವ ಚೆಂಡನ್ನು ಆದಿತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದಂತೂ ಕ್ಷರ-ಆದಿತ್ಯ / ಕ್ಷರ-ಅಗ್ನಿ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಆಧಾರಭೂತ ಯಾವ ನೀರೂಪವಾದ ಅಕ್ಷರಾಗ್ನಿ / ಪ್ರಾಣಾಗ್ನಿ ಇದೆಯೋ, ಅದುವೇ ಪ್ರಕೃತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃತ್ವದಿಂದ ವಿವಕ್ಷಿತವು. ಘನ, ತರಲ, ವಿರಲ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತ ಚಿತ್ಯ - ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯಗಳಿಗೆ ಘನ, ತರಲ, ವಿರಲ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತ ಚಿತೇನಿಧೇಯ - ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಲಂಬನವಾಗಿವೆ. ಅಗ್ನಿಪ್ರಧಾನಾ ಪೃಥಿವೀ-ವಿಶ್ವದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಘನ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು. ವಾಯುಪ್ರಧಾನಾ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ತರಲಾಗ್ನಿಯು (ವಾಯು). ಆದಿತ್ಯಪ್ರಧಾನ ದ್ಯುಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ವಿರಲಾಗ್ನಿಯು (ಆದಿತ್ಯ). ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ದ್ಯೌ - ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಶ್ವಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಮೂರೂ ವಿಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯ - ಎಂಬ ಮೂರು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳಿವೆ. ’ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ’ ಎಂಬುದನ್ನು ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತಿಷ್ಠಾವಾ ಹಾಗೂ ನರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಈ ಮೂರೂ ವಿಶ್ವಾಧಿಷ್ಠಾತಾಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವನರ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಪೃಥಿವೀ-ವಿಶ್ವದ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅಂಗಿರಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಂಗಿರಾಗ್ನಿಯು ಪೃಥಿವೀ ಪಿಂಡದಿಂದ ಹೊರಟು ಬಹಳ ವೇಗದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ - 

"ಇತ ಏತ ಉದಾರುಹನ್ ದಿವಃ ಪೃಷ್ಠಾನ್ಯಾರುಹನ್ |

ಪ್ರಭೂರ್ಜಯೋ ಯಥಾ ಪಥಾ ದ್ಯಾಮಙ್ಗಿರಸೋ ಯಯುಃ" - ಇತಿ || ಸಾಮವೇದ ಪೂ. ೧||೧೦|

ಹಾಗೆಯೇ  ದ್ಯುಲೋಕಾಧಿಷ್ಠಾತಾ ಅಗ್ನಿಗೆ ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೇಗೆ ಅಂಗಿರಾಗ್ನಿಯು ಪೃಥಿವೀಯಿಂದ ಹೊರಟು ದ್ಯುಲೋಕದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆಯೋ ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಪರೀತ ದ್ಯುಲೋಕಾಧಿಷ್ಠಾತಾ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿಯು ಬಹಳ ವೇಗದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕದಿಂದ ಪೃಥಿವೀಲೋಕದತ್ತ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾರ್ಥಿವಾಮೃತಾಗ್ನಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿಯು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದಾದ ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯಾಗ್ನಿಯು (ವಾಯು) ತಿರೋಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಹೋಗುವುದು ನಿರಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾಮಮಂಡಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಲ್ಲಿ ೩೩ ಅಹರ್ಗಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ೩೩ರಲ್ಲಿ, ೯ನೆಯ ಅಹರ್ಗಣದವರೆಗಂತೂ ಪಾರ್ಥಿವಾಮೃತಾಗ್ನಿಯ ಸತ್ತೆ ಇರುತ್ತದೆ, ೯ ರಿಂದ ೧೫ನೇ ಅಹರ್ಗಣದವರೆಗೆ ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ವಾಯುವಿನ ಸತ್ತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ೧೫ ರಿಂದ ೨೧ ರವರೆಗೆ ದಿವ್ಯಾಗ್ನಿಯ ಸತ್ತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ೧೭ರವರೆಗೆ ಪಾರ್ಥಿವಾಗ್ನಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ೧೭ ರಿಂದ ೩೩ ರವರೆಗೆ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿಂದ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಕೆಳಗಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವಾಗ್ನಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯಾಗ್ನಿಯು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿಂದ ಬರುವ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿಯು ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ಅಗ್ನಿಯ ಡಿಕ್ಕಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಥಿವಾಗ್ನಿಯು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಪಾರ್ಥಿವ, ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯ, ದಿವ್ಯ ಎಂಬ ಮೂರೂ ಅಗ್ನಿಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸದಾದ ಮೂರನೆಯ ಅಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಗ್ನಿಯು ೧೭ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ತಾಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಿರೋ - ಯಾವುದರಿಂದ ನೀವು ಭೋಜನ-ಪರಿಪಾಕ ಮಾಡುತ್ತೀರೋ - ಅದು ಇದೇ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ತಾಪಧರ್ಮಾ-ಅಗ್ನಿಯು ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ದ್ಯೌ - ಈ ಮೂರೂ ವಿಶ್ವಗಳ ನರಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ (ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯದ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ) ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ನರೇಭ್ಯೋ ಜಾತಃ - ಎಂಬೀ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಅನುಸಾರ ವೈಶ್ವಾನರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೂರು ವಿಶ್ವಗಳ ನರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ವೈಶ್ವಾ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಕೈಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿದರೆ, ಅದೇ ಸಮಯ ಶಾಖ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಪವು ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ತಾಪಧರ್ಮಾ-ಅಗ್ನಿಯದ್ದು ಖಂಡಿತ ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೈಶ್ವಾನರೋತ್ಪತ್ತಿರಹಸ್ಯವನ್ನು ಶ್ರುತಿಯು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ -

"ಸ ಯಃ ಸ ವೈಶ್ವಾನರಃ | ಇಮೇ ಸ ಲೋಕಾ ಇಯಮೇವ ಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಮ್ |

ಅಗ್ನಿರ್ನರೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ವಿಶ್ವಮ್ | ವಾಯುರ್ನರೋ ದ್ಯೌರೇವ ವಿಶ್ವಮ್ | ಆದಿತ್ಯೋ ನರಃ" || ಶತ ಬ್ರಾ೦ ೨||| 

ದ್ಯುಲೋಕದಿಂದ ಪೃಥಿವಿಯತ್ತ ಬರುವ ಯಾವ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನಂತೂ ಉಪಾಂಶು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಪೃಥಿವೀಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತಹಾ ಯಾವ ಅಂಗಿರಾಗ್ನಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಅಂತರ್ಯಾಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಉಪಾಂಶುಸವನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂರರಿಂದ ಉಪಾಂಶುಯಾಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಉಪಾಂಶುಯಾಗದಿಂದ - ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯರು ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಈ ಮೂರನೆಯ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಜಳ್ಳುಕಾಳುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಕಪೂರ್ಣಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಹೇಗೆ ಬೀಸೋಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಿಪ್ಪೆ ಬಿಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಹಿಡಿಯು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ (ಸಿಪ್ಪೆಯಂತೆ) ಉಪಾಂಶುಸವನವಾದ  ಈ ಆಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ವಾಯುವನ್ನು ಆರೋಹಿಸುವ ಸಾವಿತ್ರಾಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ಅಂಗಿರಾಗ್ನಿಯು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ - ಇದರ ಹೆಸರೇ ಉಪಾಂಶುಯಾಗ. ಇದೇ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಯು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರೋದಸೀ-ತ್ರಿಲೋಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಯೋ ದ್ಯಾಂ ಭಾತ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀಮ್ (ಯಾಸ್ಕ ನಿ೦ ದೈ೦ ಕಾಂಡ ೭|೨೩|) ವೈಶ್ವಾನರೋ ಯತತೇ ಸೂರ್ಯೇಣ (ಋಗ್ವೇದ ಮಂ. ೧|೯೮|) - ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಯುವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಘರ್ಷಣಪ್ರಧಾನ ಉಪಾಂಶುಯಾಗವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಪಾಂಶುಯಾಗ ಇರದಿದ್ದರೆ ವೈಶ್ವಾನರವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ವೈಶ್ವಾನರವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗದಿದ್ದಿದ್ದರೆ ವಿಶ್ವಸತ್ತೆಯೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಪರಿಪಾಕ ಮಾಡುವ ಧರ್ಮವು ಇದೇ ’ವೈಶ್ವಾನರ’ದಲ್ಲಿದೆ. ಯಾವಾಗ ಅನ್ನಾದಿಯ ಪರಿಪಾಕ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸತ್ತೆಯು ಉಚ್ಛಿನ್ನವೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಈ ಅಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ವಾಯುವನ್ನೇ ವಿಶ್ವದ ಸಂಚಾಲಕ ಎಂದು ಹೇಳಲು ತಯಾರಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಆಧಿದೈವಿಕ-ಮಂಡಲದ ಕಥೆಯಾಯಿತು.

 

ಈಗ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಿಂದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಮೇಲೆಯೂ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸೋಣ. ಹೇಗೆ ಅಧಿದೈವತದಲ್ಲಿ ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ದ್ಯೌ, ಆಪ - ಈ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಿವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ದ್ಯೌ, ಆಪ - ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಿವೆ. ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ನಾಭಿಯವರೆಗೆ ಪೃಥಿವೀಲೋಕವಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಿವ-ರಸದ ಪ್ರಧಾನತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾಭಿಯಿಂದ ಹೃದಯದವರೆಗೆ ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕವಿದೆ. ಹೃದಯದಿಂದ ಕಂಠದವರೆಗೆ ದ್ಯುಲೋಕವಿದೆ ಹಾಗೂ ಕಂಠದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕನೆಯದಾದ ಆಪೋಲೋಕವಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಸೋಮ (ಚಂದ್ರಮಾ), ದ್ಯುಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಸೂರ್ಯ, ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ವಾಯು ಹಾಗೂ ಪೃಥಿವೀ ಲೋಕದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಅಗ್ನಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವ್ಯವಹೃತವಾದರೆ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹೃತವಾಗಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದ ಮುಖೇನ ಕೆಳಗೆ ಬಂದು ಕಂಠದಿಂದ ಹೃದಯದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡುವ ಸೌರರಸವು ಪ್ರಾಣವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೃದಯದಿಂದ ನಾಭಿಯವರೆಗೆ ತನ್ನ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ಠೇವಣಿ ಮಾಡುವ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಯುವು ವ್ಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಾಭಿಯಿಂದ ಗುದದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಸತ್ತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಪಾರ್ಥಿವ ರಸವು ಅಪಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನವಿದೆಯೋ, ಅವು ಅವಸ್ಥಾ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡೆರಡು ರೀತಿಯದ್ದಾಗುತ್ತವೆ. ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತಾ ಸೌರರಸವು ಪ್ರಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಹೃದಯಸ್ಥ ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮುಖ ತಿರುವು ಪಡೆಯುವ ಅದೇ ಸೌರರಸವು ಉದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಗುದದಿಂದ ಪ್ರವಿಷ್ಟವಾಗುವ ಪಾರ್ಥಿವ-ರಸವು ಸಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಾಪಸ್ ಹೋಗುತ್ತಾ ಅದೇ ಪಾರ್ಥಿವ-ರಸವು ಅಪಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಅವಸ್ಥಾ-ಭೇದದಿಂದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ - (೧) ಪ್ರಾಣ, (೨) ಉದಾನ, (೩) ಸಮಾನ, (೪) ಅಪಾನ, (೫) ವ್ಯಾನ - ಈ ಐದು ಪ್ರಾಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣ-ಉದಾನಗಳು ಒಂದು ಗುಂಪು, ಅಪಾನ-ಸಮಾನಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪು, ಹಾಗಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನ - ಇವೇ ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಣ ಉಪಾಂಶುವಾಗಿದೆ, ಅಪಾನ ಅಂತರ್ಯಾಮವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾನವು ಉಪಾಂಶುಸವನವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನಿಂದ ಸೌರ-ಪ್ರಾಣವು ಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ವಾಪಸ್ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೇ ಪಾರ್ಥಿವ-ಪ್ರಾಣವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾ ವ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ವಾಪಸ್ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಅಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ - ಅದೇ ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೃತ್-ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದರೂ ಆ ನೋ ದ್ಯಾಂ ಭಾತ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀಮ್ - ಎಂಬನುಸಾರ ಸರ್ವಾಂಗಶರೀರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀವು ಶರೀರವನ್ನು (ಶರೀರವನ್ನು ಪಿಂಡಮಾತ್ರದ ಉಪಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು) ಎಲ್ಲಿಂದ ಮುಟ್ಟುತ್ತೀರೋ ಅಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಖವು ಇದೇ ವೈಶ್ವಾನರ-ಅಗ್ನಿಯದ್ದು. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಬಲದ ಸತ್ತೆಯು ಇದೇ ವೈಶ್ವಾನರದಿಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜೀವವಿರುತ್ತದೆ. ಕೈಕಾಲುಗಳು ತಣ್ಣಗಾದರೆ ಜೀವನದ ಲೀಲೆಯೇ ಸಮಾಪ್ತವಾದಂತೆ. ಈ ವೈಶ್ವಾನರದ, ಅಂದರೆ ಜೀವನ-ರಕ್ಷಕ ತಾಪದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಅಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ವ್ಯಾನದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಭರವಾಗಿದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ವ್ಯಾನವಿದ್ದರೆ ಉಪಾಂಶುಯಾಗದ ಮುಖೇನ ವೈಶ್ವಾನರ ಅಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗಿದ್ದರೆ ಮೇಲಿಂದ ಬರುವ ಪ್ರಾಣದ, ಕೆಳಗಿಂದ ಬರುವ ಸಮಾನದ, ಘರ್ಷಣೆಯು ಬಂದ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಸಮಯ ಪ್ರಾಣೋತ್ಕ್ರಾಂತಿ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಲೋಗರು ತಿಳಿದಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾನದಿಂದ ಜೀವನ-ಸತ್ತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಹಾಗಲ್ಲವೆಂದು ನಿಗಮವು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜೀವ-ಸತ್ತೆಯಂತೂ ವ್ಯಾನದಿಂದಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

"ನ ಪ್ರಾಣೇನ ನಾಪಾನೇನ ಮರ್ತ್ಯೋ ಜೀವತಿ ಕಶ್ಚನ |

ಇತರೇಣ ತು ಜೀವಂತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾವುಪಾಶ್ರಿತೌ" - ಇತಿ || 

ಪಾರ್ಥಿವ ಪ್ರಾಣ-ದೇವತೆ ಹಾಗೂ ಸೌರ-ಪ್ರಾಣ ದೇವತೆ - ಇವೆರಡೂ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವ್ಯಾನದ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅವೆರಡರ ಸತ್ತೆಯು ಇದೇ ವ್ಯಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

"ಮಧ್ಯೇ ವಾಮನಮಾಸೀನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಉಪಾಸತೇ" - ಇತಿ || ಕಠೋಪ೦ ೨||

ಅಧಿದೈವತದಂತೆಯೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾಣಾಪಾನವ್ಯಾನದ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಲೇ ಮೂರನೆಯದಾದ ಹೊಸ ತಾಪಧರ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಕೃತದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದ ವಿಷಯ. ಈ ವೈಶ್ವಾನರವು ಲೋಮ (ರೋಮ) ಮತ್ತು ನಖಾಗ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸರ್ವಾಂಗ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೈಶ್ವಾನರದ ಮುಖೇನ ಜಠರಾಗ್ನಿಯು ಅನ್ನ-ಪರಿಪಾಕ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.  ಅನ್ನದ ಪರಿಪಾಕವು ಜಠರಾಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ಇದರ ಸತ್ತೆಯು ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಗೀತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

ಅಹಂ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ದೇಹಮಾಶ್ರಿತಃ |

ಪ್ರಾಣಾಪಾನಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಪಚಾಮ್ಯನ್ನಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ || ಗೀತಾ ೧೫|೧೬

ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಪುನಃ ಅಧಿದೈವತಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ. ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಅಗ್ನಿತ್ರಯ-ಸತ್ತೆಯು ಸಿದ್ಧವಾಗುತದೆ. ಒಂದು ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯು, ಅದು ಅಕ್ಷರಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಅಮೃತಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಸಾಮ-ಮಂಡಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮರ್ತ್ಯಾಗ್ನಿಯು-ಇದರಿಂದ ಪಿಂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಚಿತ್ಯಾಗ್ನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೆಯದು ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯ - ಎಂಬೀ ಮೂರು ಅಮೃತಾಗ್ನಿಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿ. ಇದರ ಕೆಲಸ ತಾಪ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವುದು. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಬಲಸತ್ತೆ, ಬಿಸಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬರುವುದು - ಇದೇ ’ವೈಶ್ವಾನರ’ದ ಕೆಲಸ. ಈ ವೈಶ್ವಾನರ-ಅಗ್ನಿಯು, ಜಡ-ಚೇತನ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಪಾಷಾಣಾದಿ ಧಾತುಜಾತಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವೈಶ್ವಾನರವೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳು - ಏಕಾತ್ಮ್ಯಕಜೀವ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅಸಂಜ್ಞ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವೃಕ್ಷಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶ್ವಾನರ ಹಾಗೂ ತೈಜಸಗಳೆರಡೂ ಆತ್ಮಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ’ದ್ವ್ಯಾತ್ಮಕ’ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಅಂತಃಸಂಜ್ಞ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮಂತಹಾ ಇಂದ್ರಿಯಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶ್ವಾನರ, ತೈಜಸ, ಪ್ರಾಜ್ಞ - ಈ ಮೂರೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ತ್ರ್ಯಾತ್ಮಕಜೀವ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಸಂಜ್ಞ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ವೈಶ್ವಾನರ, ತೈಜಸ, ಪ್ರಾಜ್ಞ ಭೇದದಿಂದ ಅಸಂಜ್ಞ, ಅಂತಃಸಂಜ್ಞ, ಸಸಂಜ್ಞ - ಎಂಬ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಜೀವಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತದಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ನಮಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದೇನೆಂದರೆ ಮೂರೂ ನಿತ್ಯ ಅಗ್ನಿಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಯಾವ  ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿ ಇದೆಯೋ, ಅದೇ ವಿರಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಧಿದೈವಿಕ-ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆದಿತ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವೈಶ್ವಾನರವನ್ನು ’ವಿರಾಟ್’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜೀವ-ಶರೀರವು ವೈಶ್ವಾನರ, ಈಶ್ವರ-ಶರೀರವು ವಿರಾಟ್. ಕೆವಲ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರ, ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭೇದವಿದೆ. ಯಾವ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರ, ಗ್ರಹ, ಪೃಥಿವೀ, ಚಂದ್ರಮಾ, ಪರಮೇಷ್ಠೀ, ವನ, ಉಪವನ, ಔಷಧಿ, ವನಸ್ಪತಿ, ಸಮುದ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ-ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆಯೋ-ಅದು ಮಹಾವಿಶ್ವ ವಿರಾಡಗ್ನಿಮಯವಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ - ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಮಯವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೆ ನಮ್ಮ ಕ್ಷುದ್ರಶರೀರ-ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಇದೆಯೋ, ಅದರಿಂದ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವದ ಸತ್ತೆಯ ಇರುವಿಕೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಮಹಾವಿಶ್ವದ ಸತ್ತೆ ಕಾಪಿಡುವ ಅಗ್ನಿಯ ಹೆಸರೇ ’ವಿರಾಟ್’. ಈ ಮಹಾವಿಶ್ವವು ಚಿತ್ಯ-ಅಗ್ನಿಯಿಂದ, ಕ್ಷರ-ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಚಿತ್ಯ-ಚಿತೇನಿಧೇಯಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ’ವಿಶ್ವವು ಯಾವುದರಿಂದಾಗಿದೆ?’-ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ-’ಚಿತ್ಯ (ಕ್ಷರ) ಅಗ್ನಿಯಿಂದ.’ ವಿಶ್ವ-ಸಂಸ್ಥಾ (ಸೋಮ) ಯಾವುದರಿಂದಾಗಿದೆ? - ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ - ಚಿತೇನಿಧೇಯ (ಅಕ್ಷರ) ಅಗ್ನಿಯಿಂದ. ವಿಶ್ವ-ಸತ್ತೆಯು ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಭರವಾಗಿದೆ? ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ - ವಿರಾಡಗ್ನಿಯ ಮೇಲೆ. ಯಾವ ವಿರಾಡಗ್ನಿ (ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಮಯ) ಚಿತೇನಿಧೇಯುಕ್ತ ಚಿತ್ಯ-ಪಿಂಡವಿದೆಯೋ-ಅದರ ಹೆಸರೇ ವಿಶ್ವವೆಂದು. ವಿರಾಡಗ್ನಿಮಯ ಚಿತ್ಯಪಿಂಡವೇ ಆ ವಿಶ್ವಾತ್ಮದ ಶರೀರವು. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನ ಆಗ್ರಹದಿಂದ ಇದೇ ವಿರಾಟ್ ಸ್ವರೂಪದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಿದ್ದನು. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಚ್ಚಯಾವತ್ ಪದಾರ್ಥಗಳು ವಿಶ್ವವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಇದೆ. ಈ ವ್ಯಷ್ಟಿ-ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಒಂದುವೇಳೆ ಸಮಷ್ಟಿಯ ಮೇಲೆ (from universal knowledge) ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದೇ ಮಹಾವಿಶ್ವವು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಷ್ಟಿ-ವಿಶ್ವಶರೀರಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಯಾವ ಒಂದು ಪರಮ ಆತ್ಮವಿದೆಯೋ, ಅದು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ - ಅದರ ವಿಶ್ವವೂ ಒಂದೇ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಈಶ್ವರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಮ್ಮಂತೆ ಶರೀರಧಾರೀ ಭಗವಂತನಾಗಿದೆ. ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಮಯ ಚಿತ್ಯ-ಪಿಂಡವು ಜೀವಾತ್ಮದ ಶರೀರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವಿರಾಡಗ್ನಿಮಯ ಚಿತ್ಯ ವಿಶ್ವವು ಆ ಈಶ್ವರದ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ಹೇಗೆ ನಮ್ಮ ಕ್ಷುದ್ರ ಶರೀರದಿಂದ ನಾವು ’ದೇಹಧಾರೀ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವೆವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಮಹಾವಿಶ್ವ ಶರೀರದಿಂದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ದೇಹಧಾರೀ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಾವು ಹೇಳಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ಈ ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ಹಾಗೂ ಕ್ಷರ - ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರಕೃತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕ್ಷರವಿದೆಯೋ - ಅದು ಆತ್ಮ, ವಿಕಾರ, ಯಜ್ಞ ಭೇದಗಳಿಂದ ಮೂರು ರೀತಿಯದ್ದಾಗುತ್ತದೆ - ಇವುಗಳ ವಿಸ್ತೃತ-ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿಯಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮಕ್ಷರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಯಾವ ಅಪಂಚೀಕೃತ ಪ್ರಾಣ, ಆಪ್, ವಾಕ್, ಅನ್ನಾದ, ಅನ್ನ - ಈ ಐದು ಕ್ಷರಗಳಿವೆಯೋ - ಇವು ವಿಕಾರಾಕ್ಷರಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪಂಚೀಕೃತ ಯಾವ ಐದು ವಿಕಾರಕ್ಷರಗಳಿವೆಯೋ - ಅವು ಯಜ್ಞಕ್ಷರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದುವೇಳೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಐದು ಇರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ವೈಶೇಷ್ಯಾತ್ತು೦ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ಅವುಗಳೂ ಪ್ರಾಣಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹೃತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿನ ಐದು ವಿಕಾರಕ್ಷರಗಳು ವಿಶ್ವಸೃಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞಕ್ಷರವು ಪಂಚಜನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಜ್ಞಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಐದೂ ಇವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಪಂಚಜನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಂತಹಾ ಪಂಚಜನಗಳಲ್ಲಿ ಐದಿರುವುದರಿಂದ ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

ಯಸ್ಮಿನ್ ಪಂಚ ಪಂಚಜನಾ ಆಕಾಶಶ್ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ |

ತಮೇವ ಮನ್ಯೇ ಆತ್ಮಾನಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಮೃತೋಽಮೃತಮ್-ಇತಿ" || ಬೃ.ಉ. ೪||೧೭ 

ಈ ರೀತಿ ಆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ಪರಮಾವ್ಯಯ-ಈ ವಿಕಾರ ಯಜ್ಞಪ್ರಭೇದಭಿನ್ನ ಪಂಚೀಕೃತ-ಪಂಚಪಂಚಜನಸಂಘದಿಂದ ಯುಕ್ತ ಯಾವ ಆತ್ಮಕ್ಷರ ಇದೆಯೋ-ತದ್ಯುಕ್ತವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಂದರೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ಪರಮಾವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕ್ಷರವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ - ವಿಕಾರಕ್ಷರವೂ ಸೇರಿದೆ ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞಕ್ಷರವೂ ಇದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳು ಜಿವಾವ್ಯಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇವೆ ಎಂದಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಷ್ಟಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೂ ಈಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸಮಷ್ಟಿರೂಪದಿಂದ ಇರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲದರ ಸಮಷ್ಟಿಯ ಹೆಸರೇ ವಿಶ್ವ. ಇದರ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಯಾವ ಅವ್ಯಯ-ಪುರುಷವಿದೆಯೋ, ಅದೇ ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬುದರ ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯರೂಪ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತ ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣನ ಮೊದಲ ಅವತಾರವೇ ಪರಮೇಷ್ಠೀ! ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಆ ಸತ್ಯವು ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಆಪೋಮಯ-ಮಂಡಲದ ಹೆಸರೇ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಸತ್ಯವು ಇಳಿಯುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಭಗವಂತ ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣನ ಈ ಎರಡನೆಯ ಅವತಾರವು ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ವ್ಯವಹೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣದ ಮೊದಲ ಅವತಾರ ಪರಮೇಷ್ಠೀ. ಆ ಸತ್ಯವು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೆಳಕಂಡ ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ -

"ತದ್ಯತ್ ತತ್ ಸತ್ಯಮ್ | ಆಪ ಏವ ತತ್ | ಆಪೋ ಹಿ ವೈ ಸತ್ಯಮ್ | ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನಾಪೋ ಯನ್ತಿ ತತ್ ಸತ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಮಿತ್ಯಾಹುಃ | ಅಪ ಏವ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾಗ್ರಮಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ಯದೈವಾಪೋ ಯನ್ತಿ ಅಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ" | ಶತ. ಬ್ರಾ೦. ೭|||

ಅಪಿ ಚ - "ಕಂಸ್ವಿದ್ಗರ್ಭಂ ಪ್ರಥಮಂ ದಧ್ರ ಆಪೋ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಗಚ್ಛನ್ತ ವಿಶ್ವೇ | ತಮಿದ್ ಗರ್ಭಂ ಪ್ರಥಮಂ ದಧ್ರ ಆಪೋ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಗಚ್ಛನ್ತ ವಿಶ್ವೇ ಇತಿ" | ತೈ೦ ಸಂ 

ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೇಳಬೇಕಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ವಿರಾಡಗ್ನಿಮಯ ಚಿತ್ಯಪಿಂಡದ ಹೆಸರೇ ವಿಶ್ವ. ಈ ವಿಶ್ವ-ವಿಕಾರವು ಯಜ್ಞಕ್ಷರಸಮಷ್ಟಿಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಮಷ್ಟಿ-ಸ್ವರೂಪವಾದ ಯಾವ ಮಹಾವಿಶ್ವವಿದೆಯೋ, ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ಪೃಥಿವೀ ಹಾಗೂ ಅನಂತಜೀವಾದಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆಯೋ-ಅದೇ ಈ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶರೀರವಾಗಿದೆ. ಆ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಪರಮ ಆತ್ಮದ ವಿಕಾರವು ಯಜ್ಞವಿಶಿಷ್ಟಕ್ಷರಸಂಘಯುಕ್ತ ವಿರಾಡಗ್ನಿಮಯಚಿತ್ಯಪಿಂಡವೇ ಶರೀರ. ಇದೇ ಶರೀರದಿಂದ ಆ ಈಶ್ವರವು ದೇಹಧಾರೀ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿರುತ್ತದೆಯೋ-ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವ್ಯಯ-ಸತ್ತೆ ಇರುತ್ತದೆ-ಏಕೆಂದರೆ ಅವ್ಯಯವೇ ವಿಶ್ವದ ಆಲಂಬನ. ಆ ಮಹಾವಿಶ್ವವು ಮಹಾಮಹಾ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಪರಮೇಷ್ಠೀ-ಅವ್ಯಯಕ್ಕೂ ಮಹಾಮಹಾ ಎಂದು ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವೋಪಹಿತ ಅವ್ಯಯದ ಹೆಸರು ಶುದ್ಧ ಅವ್ಯಯ - ಅದೇ ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ವಿಶ್ವಸಹಿತ ಯಾವ ಆತ್ಮವಿದೆಯೋ-ಅದು ಈಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವನ್ನು-ಆತ್ಮನ್ವೀಯನ್ನು ಈಶ್ವರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣವು ಅಶರೀರೀ ಹಾಗೂ ಈಶ್ವರಕೃಷ್ಣವು ಸಶರೀರೀ. ಸತ್ಯಕೃಷ್ಣವು ಅನುಪಾಸ್ಯವಾದರೆ, ಈಶ್ವರಕೃಷ್ಣವು ಉಪಾಸ್ಯವು. ಉಪಾಸನೆಯು ಈ ಪರಮಾವ್ಯಯಸ್ವರೂಪ ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಈಶ್ವರಕ್ಕೇ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆ ಕೃಷ್ಣದ ಇದೇ ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ದೇಹಧಾರಿಯು ಎರಡನೆಯ ರೂಪ. ಇದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ -

 "ಅಥ ವಿರಾಡಗ್ನಿಮಯ (ವೈಶ್ವಾನರಾಗ್ನಿಮಯ) ಶ್ಚಿತ್ಯಾಗ್ನಿ (ಚಿತೇನಿಧೇಯಯುಕ್ತಶ್ಚಿತ್ಯಾಗ್ನಿ) ರ್ವಿಶ್ವಮ್ | ವಿಶ್ವಶರೀರಃ ಪರಮಾತ್ಮೈಕ ಈಶ್ವರೋ ದೇಹಧಾರೀ ಭಗವಾನ್ | ತದೇತತ್ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯ ಕೃಷ್ಣರೂಪಮ್ | ತದಿದಮಾಜಾನವಿಕಾರಯಜ್ಞಪ್ರಭೇದಭಿನ್ನಪಞ್ಚಜನಕ್ಷರಸಂಘಕಲಿಲಾಕ್ಷರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪರಮಾವ್ಯಯಂ ಭಾವ್ಯಮ್" || ||

"ತದಿದಮಾಜಾನವಿಕಾರ.." - ಇತ್ಯಾದಿಪೂರ್ವೋಕ್ತಪಂಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಜಾನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಹೇಗೆ ವಿಸ್ತೃತರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆದರೆ ಹೇಳದೆಯೇ ಕೆಲಸವೂ ಮುಂದುವರೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ತತ್ಕಾರಣ ಆಜಾನ ಶಬ್ದದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.

 

ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ದೇವತಾ ಹಾಗೂ ಭೂತ ಎಂಬೆರಡರಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದೇವತೆಯೇ ಅಪೇಕ್ಷಿತವು. ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲಾ ಸ್ವಯಂಭೂ, ಪರಮೇಷ್ಠೀ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಪೃಥಿವೀ - ಈ ಐದು ಪುಂಡೀರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಐದೂ ಪಿಂಡಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ದೇವತೆಗಳಿವೆ. ಐದು ಲೋಕಗಳಿವೆ, ಐದೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಐದೇ ಲೋಕಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಯಂಭೂ-ಮಂಡಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಋಷಿ, ಪರಮೇಷ್ಠೀ-ಮಂಡಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃವು ಪಿತರ, ಸೂರ್ಯ-ಮಂಡಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವ, ಚಂದ್ರ-ಮಂಡಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಗಂಧರ್ವ ಹಾಗೂ ಪೃಥಿವೀ-ಮಂಡಲದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಅಸುರ. ಯಾರು ಯಾವುದರ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳೋ, ಅವರೆ ಆಯಾ ಮಂಡಲದ ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವತಾ ಶಬ್ದವು ದೇವದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ವಯಂಭುವಿನ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಋಷಿ-ಪ್ರಾಣವು, ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಅದನ್ನು ಆ ಮಂಡಲದ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ತಯಾರಿದ್ದೇವೆ. ಇದೇ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಅನುಸಾರ ಆಯಾಯ ಮಂಡಲಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಪಿತರ, ಅಸುರ, ಗಂಧರ್ವಾದಿಗಳೂ ತತ್ತನ್ಮಂಡಲಗಳ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾರ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾರಿಗಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಕೊಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಾನದ ಅದೇ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಅಸುರರ ಸ್ತುತಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ - ಅಸುರರಿಗೆ ಕೊಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅಸುರವೇ ದೇವತಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ದುವೇಳೆ ಗುರುವಿನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗುರುವೇ ದೇವತಾ. ಗಂಧರ್ವರ ಸ್ತುತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರೇ ದೇವತಾ. ತಾತ್ಪರ್ಯವೆನೆಂದರೆ ಯದರ್ಥೇ ಸ್ತೂಯತೇ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದೀಯತೇ ತತ್ರ ಸಾ ದೇವತಾ - ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ದೇವತಾ ಶಬ್ದದ ಪರಿಭಾಷೆ. ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯ ರೀತ್ಯಾ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಗಳು ಋಷಿಯಾಗಲೀ, ಪಿತರರಾಗಲೀ, ಅಸುರರಾಗಲೀ, ಗಂಧರ್ವರಾಗಲೀ - ಎಲ್ಲರೂ ದೇವತೆಗಳೆಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವರು. ಋಷಿ, ಪಿತರ, ಅಸುರ, ಗಂಧರ್ವ, ದೇವ - ಎಂಬ ಐದು ದೇವತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ದೇವ ಮಾತ್ರ ದೇವತಾ ಅಲ್ಲ, ಋಷಿ ಅಥವಾ ಪಿತರ ಅಥವಾ ಗಂಧರ್ವ ಅಥವಾ ಅಸುರರೂ ದೇವತಾ ಎಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವ ಶಬ್ದವು ಕೇವಲ ಸೌರ ೩೩ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೇವತೆಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣವೆಂದು ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸತಕ್ಕದ್ದೇ ಹೊರತು ೩೩ ದೇವಗಳನ್ನಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವು ನಿಮ್ನಲಿಖಿತ ಶ್ರುತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ -

"ಜಾಯಮಾನೋ ವೈ ಜಾಯತೇ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏತಾಭ್ಯ ಏವ ದೇವತಾಭ್ಯಃ" ||

ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥಗಳು ದೇವತಾಗಳಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಶ್ರುತಿಯ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದು. ಆದರೆ ಸೌರ-ದೇವತಾಗಳಿಂದಲೇ ಪದಾರ್ಥ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಜನರು ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ. ಆದರೆ ಸ್ವಯಂಭುವಾದಿ ಐದೂ ಲೋಕಗಳ ರಸದಿಂದ ಪದಾರ್ಥ-ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ೩೩ ದೇವತಾ ಇದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ೧೦ ಋಷಿಗಳು, ೮ ಪಿತರರು, ೨೭ ಗಂಧರ್ವರು, ೯೯ ಅಸುರರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹಾ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತಾಭ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ೩೩ ದೇವತಾಗಳೇ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುವುದು? ಹಾಗಾಗಿ ದೇವತಾಭ್ಯಃ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣ-ಮಾತ್ರದ (ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರುವ) ಗ್ರಹಣ ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ನಮಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕಿರುವುದೆಂದರೆ ಐದೂ ಲೋಕಗಳ ಯಾವ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ಋಷಿ, ಪಿತರ, ದೇವ, ಗಂಧರ್ವ, ಅಸುರ - ಈ ಐದು ಪ್ರಾಣಗಳಿವೆಯೋ, ಆ ಐದೂ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಐದೂ ದೇವತಾ ಆಜಾನ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡೆರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು. ಯಾವುದು ಪ್ರಕೃತಿಸಿದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾತ್ಮಕ ಋಷಿ, ಪಿತರ, ಗಂಧರ್ವಾದಿ ದೇವತಾ ಇವೆಯೋ - ಅವು ಆಜಾನ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಿತ್ಯ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಣ-ದೇವತಾಗಳನ್ನೇ ಆಜಾನ-ದೇವತಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಯಾವ ಭಿನ್ನ-ಭಿನ್ನ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಕರ್ಮಗಳ ಮುಖೇನ ಋಷಿ, ಪಿತರ, ಗಂಧರ್ವ, ಅಸುರ, ದೇವ ಎಂದಾಗುತ್ತವೆಯೋ - ಅವು ಕರ್ಮದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ (ವೈಧ) ವೈಧಿಕ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅಂತಂತಹಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಕರ್ಮಕ್ಷಯಪರ್ಯಂತ ನಾವು ಆ ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ಕ್ಷೀಣವಾದೊಡನೆ ಕ್ಷೀಣೇ ಪುಣ್ಯೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕೇ ವಸನ್ತಿ ಎಂಬನುಸಾರ ವಾಪಸ್ ಇದೇ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತೇವೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಕರ್ಮ-ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಕರ್ಮದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವ ಆಜಾನದೇವತಾ ಇವೆಯೋ ಅಂದರೆ ನಿತ್ಯ ದೇವತಾ ಇವೆಯೋ ಹಾಗೂ ಅಪಂಚೀಕೃತ ವಿಕಾರಕ್ಷರಯುಕ್ತ ಪಂಚೀಕೃತ ಪಂಚ ಪಂಚಜನ (ಯಜ್ಞಕ್ಷರ) ತತ್ಸಹಿತ ಯಾವ ಪಂಚಕಲ ಅಕ್ಷರ, ತತ್ಸಂಪನ್ನ ಯಾವ ಅವ್ಯಯ ಇದೆಯೋ - ಒಟ್ಟು, ಇವೇ ಪರಮಾವ್ಯಯ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸ್ವಯಂಭೂ-ಪರಮೇಷ್ಠೀ-ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ಪೃಥಿವೀ ಎಂಬೀ ಐದೂ ಪಂಚೀಕೃತ ಪಂಚಜನಗಳು ಹಾಗೂ ಋಷಿ, ಪಿತರ, ದೇವ, ಗಂಧರ್ವ, ಅಸುರ - ಈ ಐದರ ಐದು ಆಜಾನದೇವತಾ. ಪ್ರಾಣ, ಆಪ್, ವಾಕ್, ಅನ್ನಾದ, ಅನ್ನ - ಈ ಐದು ವಿಕಾರಕ್ಷರಗಳು. ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿ-ಸೋಮ - ಈ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತ ಯಾವ ಅವ್ಯಯವಿದೆಯೋ - ಅದೇ ಪರಮಾವ್ಯಯ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

 

ನಾವು ಆಜಾನರಲ್ಲ, ಆದರೆ, ಕರ್ಮದೇವಗಳು, ಹಾಗಾಗಿ ಭಾಷ್ಯಕಾರೋಕ್ತ ಆಜಾನಪದದಿಂದ ಈಶ್ವರವೇ ಅಭಿಪ್ರೇತವು, ಎಂದು ನಂಬಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ -

 

"ತದಿದಮಾಜಾನವಿಕಾರಯಜ್ಞಪ್ರಭೇದಭಿನ್ನಪಞ್ಚಜನಕ್ಷರಸಂಘಕಲಿತಾಕ್ಷರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪರಮಾವ್ಯಯಂ ಭಾವ್ಯಮ್" || ||

 

|| ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪಾರಮೇಷ್ಠ್ಯವೆಂಬ ಎರಡನೆಯ ರೂಪದ ವಿವರಣೆಯು ಮುಗಿಯಿತು ||

 

- ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಜಿ

Sunday, 23 August 2020

ಶ್ರೀ-ಶ್ರೀಗಣಪತಿಯ ನೈದಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ-ಇತಿವೃತ್ತ

Color version of mini mandel island in universe resembling lord Ganesha

೧- ಪ್ರಸಂಗೋಪಾತ್ತ-ರುದ್ರದ ವಿಭೂತಿಮಯ ೪೯ ವಿಧ ಮಹಿಮಾ-ವಿವರ್ತಗಳ ಸ್ವರೂಪ-ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಪ್ರಥಮ-ಮರುದ್‌ಭಾವದ ಗಣಪತಿರೂಪತ್ವ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ-ಮರುದ್‌ಭಾವದ ಮಹಾವೀರರೂಪತ್ವದ ಪಾವನ-ಸಂಸ್ಮರಣೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಅವಾಂತರ ಮರುದ್‌ಭಾವಗಳ ಸಮನ್ವಯ -

 

ಸೂರ್ಯಾನುಗತಾ ರೋದಸೀ-ತ್ರಿಲೋಕಿಯು ರುದ್ರತ್ರಿಲೋಕೀ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ರುದ್ರಪ್ರಾಣ, ಸೌಮ್ಯ ಶಕ್ತಿತತ್ವ, ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಏಳು ವಿಧ ಯೌಗಿಕ ಪ್ರಾಣಗಳೇ - ’ಸಪ್ತಮರುತ್’. ಇದೇ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ’ಮರುತೋ ರುದ್ರಪುತ್ರಾಸಃ’ ಎಂಬ ನಿಗಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಪ್ತವಿಧ ಮರುತ್-ಪ್ರಾಣಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಭೌತಿಕ ವಾಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವ ಇದನ್ನು ಮರುತ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ವಾಯುವಿನ ಪಿತೃ ಮರುತ್, ಮರುತ್ತಿನ ಪಿತೃ ರುದ್ರ. ಸಪ್ತಧಾ ವಿಭಕ್ತ ಮರುತ್-ಪ್ರಾಣವು ಸೂರ್ಯಾನುಗತಾ ಅದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಅದಿತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭುಕ್ತ ಮರುತ್-ಸಪ್ತಕವು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇಂದ್ರದ ಮುಖೇನ ಸಪ್ತಧಾ ವಿಭಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಳೇಳ್ಲಿ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮರುದ್ಗಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾದಿ, ನಿತಾಂತ ಘನ-ಭಾವಾಪನ್ನ ಮರುತ್ತೇ ಇತರೆ ೪೯ ಮರುತ್ತುಗಳ ಮೂಲಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಆಗುತ್ತಾ ’ಗಣಪತಿತತ್ವ’ ಆಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಾಂತದ ನಿತಾಂತ ವಿರಲಭಾವಾಪನ್ನ ಮರುತ್ತೇ ’ಮಹಾವೀರ’ ಆಗಿದೆ. ಭೂಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮರುಲ್ಲಕ್ಷಣ ಗಣಪತಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ, ಸೂರ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಂತದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರ ಎಂಬ ಮರುತ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಭೂಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಮಧ್ಯೆ ಶೇಷ ಮರುತ್ತುಗಳು-ವಿರಲತೆಯ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ.

 

- ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಬಲಾತ್ಮಕ ಧೃತಿಬಲ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿ, ಆ ಪ್ರಾಣಾವಚ್ಛಿನ್ನ-ಭೂಪಿಂಡದ ಧರಾತ್ವ-ಧರಿತ್ರಿತ್ವ-ಧರಿಣೀತ್ವ, ವಿಘ್ನಪ್ರವರ್ತಕ, ಹಾಗೂ ವಿಘ್ನಕರ್ತಾ ಗಣಪತಿ-ಪ್ರಾಣದ ಆಧಿದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹಿಮೆ-ರೂಪಗಳ ಸ್ವರೂಪ-ಸಮನ್ವಯ-ಪ್ರಯಾಸ -

 

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಭೂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಬಲ, ಧೃತಿಯೇ ಗಣಪತಿತತ್ವವು. ಇದೇ ಮೂಲಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಪ್ರಾಣದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಭೂಪಿಂಡವು ’ಧರಾ’-’ಧರಿತ್ರೀ’-’ಧರಿಣೀ’-ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹೃತವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ರಾಣದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ, ವಿಚ್ಯುತಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದ ವಿನಾಶವಿದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಸಂಸ್ಥಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಗಣಪತಿತತ್ವವು ಬಸ್ತಿಗುಹಾಶಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಬಸ್ತಿಗುಹಾ ’ಮೂಲಗ್ರಂಥಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಪಾನಪ್ರಾಣರೂಪೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ರಾಣವು ಮಲರೂಪೀ ಭೂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಮಲಗ್ರಂಥಿಯೇ ಜೀವನಸತ್ತೆಯ ಕಾರಣ, ಹಾಗೂ ಮಲಗ್ರಂಥಿವಿಮೋಕವೇ ಜೀವನೋತ್ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣ. ಇದೇ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿತತ್ವವು ವಿಘ್ನಕರ್ತಾ ಹಾಗೂ ವಿಘ್ನಹರ್ತಾ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಧಿದೈವಿಕ ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೌರ ಮಘವೇಂದ್ರದ ಘನಿಷ್ಠ ಸಂಬಂಧವಿದೆ, ಇದರಿಂದಲೇ ಮರುದ್ಗಣಗಳ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದೆ.

 

೩-ಕ್ಷತ್ರೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮರುದ್‌ಗಣಾತ್ಮಿಕಾ-ಪ್ರಜಾ, ಮಾರುತೀ ಸೇನೆಯ ಮುಖೇನ ಕ್ಷತ್ರೇಂದ್ರದ ಅಸುರಬಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ, ’ಯದ್ವೈ ವಾತೋ ನಾಭಿವಾತಿ-ತತ್ಸರ್ವಂ ವರುಣದೈವತ್ಯಮ್’ ಮೂಲಕ ನಿಗಮದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ-ತಾತ್ವಿಕ-ಸ್ವರೂಪ-ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಮಘವೇಂದ್ರದಿಂದ ಅಭಿನ್ನ ಮರುದ್ರೂಪೀ ಗಣಪತಿತತ್ವ, ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಶ್ರುತಿಯ ಮುಖೇನ ಅದರ ಮಾಂಗಳಿಕ-ಸಂಸ್ಮರಣೆ -

 

ಇಂದ್ರವು ಕ್ಷತ್ರ-ರಾಜನಾದರೆ ಮರುದ್ಗಣವು ಇದರ ಸೇನೆ. ಸೇನಾರೂಪೀ ಮರುದ್ಗಣವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜ್ಯೋತಿರ್ಘನ ಇಂದ್ರ-ಪ್ರಾಣವು ತಮೋಮಯ ವೃತ್ರಪ್ರಧಾನ ಆಪ್ಯ ಪ್ರಾಣಾತ್ಮಕ ಅಸುರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ವಾರುಣ ಆಪ್ಯಪ್ರಾಣದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಪದಾರ್ಥವು ಸಡಿಲವಾಗಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದೇ ಅಸುರಾಕ್ರಮಣದ ಫಲ. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಮರುದ್ಗಣಗಳ ಆಗಮನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಇಂದ್ರದಿಂದ ಹಾಗೂ ಮರುತ್‌ಪ್ರಾಣಾತ್ಮಿಕಾ ವಾಯವ್ಯಾ-ಸೇನೆಯ ಆಕ್ರಮಣ (ಪ್ರವೇಶ)ದಿಂದ ಅಸುರ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಡಿಲ-ಪೂತಿಭಾವಯುಕ್ತ ವಸ್ತುವು ತೆರೆದ ಹವೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿರಿಸಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೋಧನೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಅಸುರರ ಸೋಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಮರುದ್‌ವಾಯುವಿನ ಸಮಾವೇಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಆಪ್ಯ ವರುಣ-ಅಸುರಕ್ಕೆ ಸ್ವಪಾಶದಿಂದ ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬದ್ಧವಾಗಿರಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ’ಯದ್ವೈ ವಾತೋ ನಾಭಿ ವಾತಿ, ತತ್ಸರ್ವಂ ವರುಣದೈವತ್ಯಮ್’ ಎಂಬ ನಿಗಮವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ್ಯ - ಮರುದ್ಗಣವು ಸದಾ ಇಂದ್ರದ ಮುಂದುಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಮರುದ್ಗಣಾತ್ಮಿಕಾ ಮಾರುತೀ ಸೇನೆಯೇ ಇಂದ್ರದ ಅಂಗರಕ್ಷಿಕೆಯು -

 

ಇನ್ದ್ರ ಆಸಾಂ ನೇತಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ದಕ್ಷಿಣ ಯಜ್ಞಃ ಪುರ ಏತು ಸೋಮಃ |

ದೇವಸೇನಾನಾಮಭಿಭಞ್ಜತೀನಾಂ ಜಯನ್ತೀನಾಂ ಮರುತೋ ಯನ್ತ್ವಗ್ರಮ್ || ಶು.ಯ. ೧೭|೪೦

 

ಮಘವೇಂದ್ರದಿಂದ ಅಭಿನ್ನವಾಗುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾತ್ಮಕ ಮೊದಲ ಮರುತ್ತನ್ನು ’ಗಣಪತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವ್ಯವಹೃತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಮ್ನ ಲಿಖಿತ ಮಂತ್ರವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿದೆ -

 

ನಿ ಷು ಸೀದ ಗಣಪತೇ ! ಗಣೇಷು ತ್ವಾಮಾಹುರ್ವಿಪ್ರತಮಂ ಕವೀನಾಮ್ |

ನ ಋತೇ ತ್ವತ್ ಕ್ರಿಯತೇ ಕಿಞ್ಚನಾರೇ ಮಹಾಮರ್ಕಂ ಮಘವಞ್ಚಿತ್ರಮರ್ಚ || ಋ ೧೦|೧೧೨|

 

-ಅದಿತಿಪೃಥಿವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನ-ತ್ರಿವೃತ್‌ಸ್ತೋಮಾನುಗತ-ಪಾರ್ಥಿವಪ್ರಾಣದ ಗಣಪತಿರೂಪತ್ವ, ಪಾರ್ಥಿವ-ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ವಾಹನರೂಪೀ-ಘನತಮ-ರಸಾತ್ಮಕ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಲಕ್ಷಣವಾದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ-’ಮೂಷಕ-ಪ್ರಾಣ’ದ ಸಂಸ್ಮರಣೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಣಕೃತಾತ್ಮಾ ’ಮೂಷಕಪ್ರಾಣಿ’ಯ ದಿಗ್ದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ತದನುಬಂಧೀ ನೈದಾನಿಕ-ಭಾವದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ-ಸಮನ್ವಯ -

 

ಅದಿತಿಪೃಥಿವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನ, ತ್ರಿವೃತ್‌ಸ್ತೋಮಾನುಗತ, ಪಾರ್ಥಿವ ಘನಪ್ರಾಣವು ಗಣಪತಿ. ಇದರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯು ಚಿತ್ಯಪಾರ್ಥಿವ ಪ್ರಾಣವಾಗಿದೆ. ಭೌಮ-ಘನಾಗ್ನಿ (ಚಿತ್ಯಾಗ್ನಿ)ಯೇ ಈ ಪಾರ್ಥಿವ ಘನಾಗ್ನಿಯ ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಶಾರೀರಿಕ-ಮಲವು ಪಾರ್ಥಿವ-ಘನಾಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ, ಇದರ ಮೇಲೆಯೇ ಅಪಾನಪ್ರಾಣಾತ್ಮಕ ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಸತ್ತೆಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಧಿದೈವಿಕ-ಮಂಡಲದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು. ಮೃಣ್ಮಯ ಭೂಪಿಂಡವು ಆ ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ವಾಹನವು, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಭೂಮಿ. ಇದು ಉಕ್ಥರೂಪದಿಂದ ಭೂಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತಾ ಅರ್ಕರೂಪದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ’ಮೂಷಕ’ ಪ್ರಾಣಿಯು ಇದೇ ವಾಹನ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಾದ ನೈದಾನಿಕರೂಪವಾಗಿದೆ.

 

-ಭೂಪಿಂಡಾನುಗತ ಶ್ಲಥ ಹಾಗೂ ಘನ-ಸ್ತರಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಭೂಪಿಂಡಗರ್ಭೀಭೂತ-ಘನರಸಾತ್ಮಕ-’ಇರಾರಸ’, ಹಾಗೂ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೇತ್ತಾ-ಭೋಕ್ತಾ-ತದ್ರಸಾಭಿನ್ನ-ತತ್‌ಪ್ರಾಣಕೃತಮೂರ್ತಿ-ಮೂಷಕಪ್ರಾಣೀ, ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಾ-ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರೇಷ್ಟಿಯ ಸಾಮಗ್ರಿ-ಸಂಭಾರದಿಂದ ಅನುಪ್ರಾಣಿತ-’ಆಖುಕರೀಷ’ದ (ಇಲಿಯ ಬಿಲದ ಮಣ್ಣಿನ) ಇರಾರಸಾತ್ಮಕ-ಘನಪ್ರಾಣದ ನೈಗಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ-ಸ್ವರೂಪ-ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಹಾಗೂ ತನ್ನಿಬಂಧನಾ ಪ್ರಮಾಣಭೂತಾ ಶಾತಪಥೀ ಶ್ರುತಿಯ ಸಂಸ್ಮರಣೆ -

 

ಯಾವ ಚಿತ್ಯ-ಘನಪ್ರಾಣವು ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಆಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ಘನಪ್ರಾಣವು ’ಮೂಷಕ’ (ಇಲಿ) ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೂಷಕಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಘನಪ್ರಾಣದ ಪ್ರಧಾನತೆ ಇದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಯ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ತನ್ನ ಸ್ವಲ್ಪವೇ-ದಂತಪಂಕ್ತಿಯಿಂದ ವಜ್ರತಮ ಕಠೋರ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಶ್ಲಥಭಾವಮಯ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಭೂಪಿಂಡದ ಬಾಹ್ಯ ಸ್ತರವು ಶ್ಲಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗಂತುಕ ತೃಣ-ಮಲ-ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಬಾಹ್ಯ ದೃಶ್ಯ-ಸ್ತರವು ಘನಾಗ್ನಿರಸದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಘನಪ್ರಾಣಾನುಗ್ರಹದ ಅಭಾವದಿಂದಲೇ ಮೇಲಿನ ಮಣ್ಣು ಸಡಿಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಾಹ್ಯ ಸ್ತರವನ್ನು ಸರಿಸಿ ಎಷ್ಟೆಷ್ಟು ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೀರೋ, ಅಷ್ಟಷ್ಟು ಮಣ್ಣು ಘನಭಾವಾಪನ್ನ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೀರಿ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ, ಘನಪ್ರಾಣದಿಂದ ಕೃತಾತ್ಮವಾದ ಮೂಷಕವು ಭೂಸ್ತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಭೂಪಿಂಡಗರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆಳದಲ್ಲಿಯೇ ಆವಾಸಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಆತ್ಮಾನುಕೂಲ ಜೀವನೀಯ ರಸವು ಆಳದಲ್ಲಿಯೇ ಉಪಲಬ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ, ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದ ಶಾತಪಥೀಯ ಒಂದು ’ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ’ ಎಂಬ ನಿಗಮಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ-ಸಂಬಂಧೀ ಅನ್ಯಾನ್ಯ ವಿಭೂತಿಗಳ ಸಂಭರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಈ ಘನಾಗ್ನಿರಸದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಆಖುಕರೀಷದ (ಇಲಿಯ ಬಿಲದ ಮಣ್ಣಿನ) ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರುತಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ -

 

’ಅಥ-ಆಖುಕರೀಷಂ ಸಮ್ಭರತಿ | ಆಖವೋ (ಮೂಷಕಾಃ) ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸಂ (ಘನಾಗ್ನಿರಣಂ) ವಿದುಃ | ತಸ್ಮಾತೇಽತ್ತೇಽಧ ಇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಚರನ್ತಃ ಪೀವಿಷ್ಠಾಃ (ಅತಿಶಯರೂಪೇಣ ಪುಷ್ಟಾಃ) | ಅಸ್ಯೈ ಹಿ ರಸಂ ವಿದುಃ | ತೇ ಯತ್ರೈತಽಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸಂ ವಿದುಃ, ತತ್ ಉತ್‌ಕಿರನ್ತಿ | ತದಸ್ಯಾಽಏವೈನಮೇತತ್ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸೇನ ಸಮರ್ದ್ಧಯತಿ | ತಸ್ಮಾದಾಖುಕರೀಷಂ ಸಮ್ಭರತಿ" - (ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ೨||೭) |

 

೬-ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಸ್ಥಿತಿವಿಚ್ಯುತಿಯಿಂದ ಅದರ ವಾಹನರೂಪೀ ಮೂಷಕಪ್ರಾಣದ ವಿಕಂಪನ, ಆ ವಿಕಂಪನದಿಂದ ತದಭಿನ್ನ ಮೂಷಕ ಪ್ರಾಣಿಯ ವಿಕಂಪನ-ಮರಣ, ತನ್ನಿಬಂಧನಾ ಮಹಾಮಾರೀ, ಜನಪದವಿಧ್ವಂಸಿನೀ-ಇತ್ಯಾದಿ ಆರ್ತಿಪರಂಪರೆಗಳು, ಹಾಗೂ ತದುಪಶಮನಕರ್ತಾ ’ಗಣಪತಿಯಾಗ’ದ ಸಂಸ್ಮರಣೆ -

 

ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣವು ಯಾವಾಗೆಲ್ಲ ಸ್ವಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ವಿಚ್ಯುತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಇದರ ಮೊದಲ ಆಕ್ರಮಣವು ಇದರ ವಾಹನರೂಪೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ರಾಣದ ಮೇಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧವಾದ ವಿಚಾರ. ಫಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಇಲಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ರಾಣವು ಪ್ರಮುಖರೂಪದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮರೂಪದಿಂದ ಅಂತರ್ಯಾಮ-ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ. ಮೂಷಕಪ್ರಾಣವು ನಮಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಗಣಪತಿ-ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಸನ್ನಿಕಟವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿಘ್ನಾತ್ಮಿಕಾ ಜನಪದವಿಧ್ವಂಸಿನೀ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಹಾಮಾರಿಗಳ ಮೊದಲ ಆಕ್ರಮಣವು ಮೂಷಕ-ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ, ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಕಾರಣ ಮೂಷಕ ಮರಣವಾರಂಭವಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಚ್ಯುತವಾಗಿದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಮಹಾಸಂಕಟ ಬರಲಿಕ್ಕಿದೆ. ತತ್ಕಾಲ ರಹಸ್ಯವೇತ್ತಾ ಯಾಜ್ಞಿಕರ ಮುಖೇನ ’ಗಣಪತಿಯಾಗ’ ಮಾಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

 

-ಮೂಷಕ-ಸದೃಶ-ಸ್ವಲ್ಪಕಾಯ-ಪ್ರಾಣಿಯ ಗಣಪತಿ-ಸದೃಶ-ಸ್ಥೂಲಕಾಯ-ದೇವತಾ ವಾಹನ ರೂಪತ್ವದ ನೈದಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪ-ಸಮನ್ವಯ-ಪ್ರಯಾಸ, ಮೂಷಕಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥಿವ-ಇರಾರಸಾತ್ಮಕ-ಘನಪ್ರಾಣದ ಅಭಿನ್ನತೆಯ ಸಮನ್ವಯ, ಪೀತಮೃತ್ತಿಕಾ (ಹಳದಿಮಣ್ಣು), ಹಾಗೂ ಪೂಗಫಲದಿಂದ (ಅಡಿಕೆ) ಅನುಗತ ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಭಾವಾತ್ಮಿಕಾ ನೈದಾನಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ-ಸ್ವರೂಪದ ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಹಾಗೂ ’ಮನೋ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ಯಾ-ಜಾನನ್ತಿ’ ಶ್ರುತಿಯ ಸಂಸ್ಮರಣೆ -

 

ಮೂಷಕದಂತಹಾ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಯ ಪ್ರಾಣಿಯು ಹೇಗೆ ಸ್ಥೂಲ ದೇವತೆಯ ವಾಹನ ಎಂದು ನಂಬಲಾಯಿತು?, ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಇದು. ಮೂಷಕವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ರಾಣದ ನೈದಾನಿಕ-ಕಲ್ಪಿತ-ರೂಪ. ಇದೇ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಾಣವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ಪಾರ್ಥಿವಪ್ರಾಣದ ನಿದಾನವೇ ಇಲಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪೀತಮೃತ್ತಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ (ಹಳದಿಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಯೂ) ಇತರೆ ಮಣ್ಣುಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಘನಪ್ರಾಣದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ. ಪೂಗೀಫಲದಲ್ಲಿಯೂ (ಅಡಿಕೆ) ಇದರದ್ದೇ ಪ್ರಧಾನತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾವಪ್ರತಿಮಾನವಿಧದ ಅನುಸಾರ ಹಳದಿಮಣ್ಣಿನ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ಅಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಗಣಪತಿಯ ಭಾವಪ್ರತಿಮೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ’ಮನೋ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ಯಾ-ಜಾನನ್ತಿ’ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತಾನುಸಾರ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಫಲದಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

 

-ಧ್ಯಾನ-ಆವಾಹನ-ಆಸನ-ಪಾದ್ಯ-ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ-ಭಾವಾತ್ಮಿಕಾ ನಿದಾನೋಪಾಸನೆಯ ’ಪರಮೋಪಾಸ್ಯ’ದ ಪ್ರತಿ ಉಪಾಸಕಾನುಗತ-ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರವಾಹಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಫಲ್ಯ, ಸರ್ವಾದಿಭೂತ-’ಅಥ-ಧ್ಯಾನಮ್’ ಎಂಬುದರ ಸಮನ್ವಯ, ತದನನ್ತರಭಾವೀ-’ಗಣಪತಿಮಾವಾಹಯಾಮಿ’ ರೂಪೀ ಆವಾಹನದ ಸಮನ್ವಯ, ಹಾಗೂ ತದುತ್ತರಭಾವೀ ಔಪಾಸನಿಕ-ಮಾಧ್ಯಮಿಕ-ಧರ್ಮಗಳ ಸಂಸ್ಮರಣೆ -

 

ಧ್ಯಾನ, ಆವಾಹನ, ಆಸನ, ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯಾದಿ ಭಾವಾತ್ಮಿಕಾ ನಿದಾನೋಪಾಸನೆಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪರಮೋಪಾಸ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಭಾವುಕ ಉಪಾಸಕನ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರವಹನೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾದುದು. ಯಾವ ಪ್ರಾಣದೇವತೆಯ ಭಾವಪ್ರತಿಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ನಿದಾನಪ್ರತಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಆವಾಹನೆಯು ಅಪೇಕ್ಷಿತವೋ, ಮೊದಲು ತನ್ನ ಅಂತರ್ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆ ದೇವತೆಯ ಕಲ್ಪಿತ ನೈದಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಆವಾಹನೆಗೂ ಮೊದಲು ’ಅಥ ಧ್ಯಾನಮ್’ ಎಂಬುದು ವಿಹಿತವು. ಅನಂತರ ’ಗಣಪತಿಮಾವಾಹಯಾಮಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತ ಭಾವ-ನಿದಾನಾತ್ಮಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಭೂತದಲ್ಲಿ ಆ ಧ್ಯಾನಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪದ ಆವಾಹನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಆಸನಾದ್ಯುಪಚಾರಾದಿಯ ಅನುಗಮನ. ಗಣಪತಿಯ ನೈದಾನಿಕ ಧ್ಯಾನವು ಪ್ರಕ್ರಾಂತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಾಹನದ ನೈದಾನಿಕ ರಹಸ್ಯ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಕೆಲ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಗಣಪತಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡೋಣ.

 

-ಪುಷ್ಟಿಪ್ರವರ್ತಕ-ಪೂಷಾಪ್ರಾಣ, ಹಾಗೂ ತದಭಿನ್ನ ಪಾರ್ಥಿವ ವಿವರ್ತ, ಪೋಷಣಾತ್ಮಕ-ಪುಷ್ಟಿರೂಪ-ಪಾರ್ಥಿವ-ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಅಭಿನ್ನ ಗಣಪತಿತತ್ವದ ಸ್ಥೂಲರೂಪತ್ವದ ನೈದಾನಿಕ-ಭಾವದ ಸಮನ್ವಯ, ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣನಿಬಂಧನಾ- ’ಖರ್ವರೂಪತೆ’, ’ಗಜಾನನತ್ವ’, ಲಂಬೋದರತ್ವ’, ’ಪದ್ಮತ್ವ’, ’ನಾಗಭೂಷಣತ್ವ’, ನೇತ್ರತ್ರಯತ್ವ’, ಇತ್ಯಾದಿ ನೈದಾನಿಕ-ವಿಭಿನ್ನ-ಶಕ್ತಿಗಳ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ-ಸ್ವರೂಪಗಳ ದಿಗ್ದರ್ಶನ, ಹಾಗೂ ಆಗಮಶಾಸ್ತ್ರನಿಬಂಧನಾ-ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಧ್ಯಾನಮಂತ್ರತ್ರಯಿಯ ಮಹಾಮಾಂಗಳಿಕ ಸಂಸ್ಮರಣೆ -

 

ಪೂಷಾಪ್ರಾಣವೇ ಪುಷ್ಟಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕವು. ಇದೇ ಪುಷ್ಟಿಭಾವಪ್ರವರ್ತಕ ಪೂಷಾಪ್ರಾಣವು ಪಾರ್ಥಿವಸಂಸ್ಥಾದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ’ಸ್ಥೂಲತನು’ ಎಂಬುದು ಇದೇ ಪಾರ್ಥಿವ ಗಣಪತಿಪ್ರಾಣದ ಪೂಷಾಪ್ರಾಣಾನುಗತಿಯ ನಿದನವಾಗಿದೆ. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾತ್ಮಕ ರುದ್ರದ ತ್ರಿಲೋಕಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಪಿಂಡದ ಸ್ಥಾನವು ಅತಿಶಯರೂಪದಿಂದ ಖರ್ವ (ಚಿಕ್ಕದ್ದು) ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಿಗಮದಲ್ಲಿ ’ವ್ಯಾಮಮಾತ್ರೀ’ (ವ್ಯಾಮ = ಅಂದಾಜು ಒಂದು ಮಾರು ಅಳತೆ) ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪೃಥಿವ್ಯನುಗತ ಇದೇ ಖರ್ವಭಾವದ ನಿದಾನವು ’ಖರ್ವ’ (ಖರ್ವಾಕಾರ, ಸ್ಥೂಲವಾದರೂ ವಾಮನತನೂ) ಆಗಿದೆ. ಪಾರ್ಥಿವ ಇರಾ (ಕಬ್ಬು) ಎಂಬುದು ಮಾದಕ ರಸ. ಈ ರಸದ ಪ್ರಧಾನತೆಯಿಂದಲೇ ಆನೆ-ಪಶು ’ಗಜ’ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ - ’ಗಜತಿ-ಮದೇನ ಮತ್ತೋ ಭವತ್ತಿ’. ಪಾರ್ಥಿವ ಗಣಪತಿತತ್ವವೂ ಇದೇ ಮದದಿಂದ ಮತ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನೂ ಗಜಾನನವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ’ಗಜಾನನ’ ಭಾವವು ಪಾರ್ಥಿವ ಇರಾರಸದ ನೈದಾನಿಕರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ-ಪಾರ್ಥಿವಪ್ರಾಣದ ನೈದಾನಿಕರೂಪವು ರಕ್ತಕಾಂತಿ, ಸಿಂದೂರವರ್ಣ, ಇತ್ಯಾದಿ ಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉರು-ಅಂತರಿಕ್ಷಾನುಗತ ಮರುದ್‌ಭಾವದ ನಿದಾನವು ಲಂಬೋದರವಾಗಿದೆ. ಭೂಪಿಂಡದ ನಿದಾನ ಪದ್ಮವು. ಅಂತರಿಕ್ಷ್ಯ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಸರ್ಪಪ್ರಾಣದ ನಿದಾನವೇ ನಾಗಭೂಷಣವು. ಘನ-ಪ್ರಾಣದ ನಿದಾನವು ದಂತಾಘಾತಾನುಗತ-ಶತ್ರುವಿದಾರಣವು. ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮ, ಆದಿತ್ಯಾತ್ಮಿಕಾ ಪಾರ್ಥಿವತ್ರಿಲೋಕ್ಯನುಗತಾ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತ್ರಯಿಯ ನಿದಾನವೇ ನೇತ್ರತ್ರಯೀ. ನಿಮ್ನ ಲಿಖಿತ ಧ್ಯಾನಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಇದೇ ನೈದಾನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ -

 

೧-ಖರ್ವ್ವಂ ಸ್ಥೂಲತನುಂ ಗಜೇನ್ದ್ರವದನಂ ಲಮ್ಬೋದರಂ ಸುನ್ದರಂ -

ಪ್ರಸ್ಯನ್ದನ್ ಮದಗನ್ಧಲುಬ್ಧಮಧುಪವ್ಯಾಲೋಲಗಣ್ಡಸ್ಥಲಮ್ |

ದನ್ತಾಘಾತವಿದಾರಿಸಾರಿರುಧಿರೈಃ ಸಿನ್ದೂರಶೋಭಾಕರಂ -

ವನ್ದೇ ಶೈಲಸುತಾಸುತಂ ಗಣಪತಿಂ ಸಿದ್ಧಿಪ್ರದಂ ಕಾಮದಮ್ ||

 

೨-ಸಿನ್ದೂರಾಭಂ ತ್ರಿನೇತ್ರಂ ಪೃಥತರಜಠರಂ ಹಸ್ತಪದ್ಮೈರ್ದಧಾನಂ -

ದನ್ತಂ ಪಾಶಾಙ್ಕುಶೇಷ್ಟಾನ್ಯುರುಕರವಿಲಸದ್ ಬೀಜಪೂರಾಭಿರಾಮಮ್ |

ಬಾಲೇನ್ದುದ್ಯೋತಮೌಲಿಂ ಕರಿಪತಿವದನಂ ದಾನಪೂರಾರ್ದ್ರಗಣ್ಡಂ -

ಭೋಗೀನ್ದ್ರಾವದ್ಧಭೂಷಂ ಭಜತ ಗಣಪತಿಂ ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಾಙ್ಗರಾಗಮ್ ||

 

೩-ಉದ್ಯದ್ದಿನೇಶ್ವರರುಚಿಂ ನಿಜಹಸ್ತಪದ್ಮೈಃ-

ಪಾಶಾಙ್ಕುಶಾಭವವರಾನ್ ದಧತಂ ಗಜಾಸ್ಯಮ್ |

ರಕ್ತಾಮ್ಬರಂ ಸಕಲದುಃಖಹರಂ ಗಣೇಶಂ-

ಧ್ಯಾಯೇತ್ ಪ್ರಸನ್ನಮಖಿಲಾಭರಣಾಭಿರಾಮಮ್ ||

 

- ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್ ಜಿ